Jak przeprowadzić dobry wywiad? 5 porad dla dziennikarza

Ile razy czytając wywiad zastanawiasz się nad tym „skąd się wzięły te pytania?”, masz niedosyt związany ze zbyt krótkimi wypowiedziami rozmówcy, a zbyt długimi wstawkami dziennikarza? I pewnie często także zastanawiasz się nad tym, dlaczego dany tekst jest taki nudny? Przeprowadzenie dobrego wywiadu wcale nie jest łatwą sprawą, początkujący dziennikarze popełniają wiele błędów, których powinni unikać. Jeśli chcesz dobrze przeprowadzać wywiad, dowiedz się, czego nie powinieneś mówić.

Nie bądź ignorantem

Jeśli zakładasz, że „jakoś sobie poradzisz” to jesteś w błędzie. Wybierasz na swojego rozmówcę osobę interesującą, która nierzadko jest powszechnie znanym autorytetem. Przygotowanie do wywiadu stanowi podstawę profesjonalizmu dziennikarskiego. Nieprzygotowanie się może spowodować, że obrazisz swojego rozmówcę, wyjdziesz na ignoranta lub będziesz operować błędnymi informacjami, które zdementuje Twój rozmówca w trakcie rozmowy.

Zbieraj więc informacje o jego życiorysie, osiągnięciach zawodowych, publikacjach oraz wcześniejszych wypowiedziach medialnych. Weryfikuj fakty sprawdzając je w wielu niezależnych źródłach — nigdy nie opieraj się wyłącznie na jednym artykule czy notatce biograficznej. Dobrze przygotowany dziennikarz potrafi zadać pytanie, które wynika z głębokiej znajomości tematu i pozwala rozmówcy ujawnić nowe, nieznane wcześniej szczegóły.

Nie rozmawiaj „o wszystkim i o niczym”

Przemyśl dogłębnie temat rozmowy, przeanalizuj osiągnięcia swojego rozmówcy. Najlepiej na temat rozmowy wybierz wątki mało znane szerszemu gronu czytelników czy słuchaczy. Pamiętaj, że najlepiej przybliżysz sylwetkę osoby, z którą rozmawiasz jeśli znajdziesz do tego jeden spójny temat przewodni, który nadaje całości strukturę i rytm.

Zastanów się czy wybrane przez Ciebie wątki wpisują się w ogólny charakter rozmowy, zależnie od tego czy jest ona bardziej „na luzie”, czy prowadzisz poważną dyskusję ekspercką. Dobrze zaplanowana struktura wywiadu pozwala uniknąć chaotycznego przeskakiwania między tematami, które dezorientuje zarówno rozmówcę, jak i odbiorców materiału.

Nie Ty tu jesteś ważny tylko rozmówca

Staraj się nie przytłaczać swojego rozmówcy nadmiernie rozbudowanymi pytaniami, ponieważ może się okazać, że nie uzyskasz w ogóle odpowiedzi na nurtujący Cię temat. Formułuj pytania zwięźle i precyzyjnie — długie wprowadzenia często rozpraszają uwagę i prowadzą do odpowiedzi wykraczających poza intencję pytania.

Zadawaj także pytania otwarte, na które nie da się odpowiedzieć „tak” lub „nie”. Pytania typu „Czy zgadza się Pan z…?” zamykają przestrzeń do rozwinięcia myśli, natomiast „Co Pan sądzi o…?” zachęca do podzielenia się szerszą refleksją. Postaraj się nie stylizować na gwiazdę bo nie Ty tu jesteś bohaterem — nie komentuj odpowiedzi i nie przytłaczaj swoją nadmiernie kwiecistą mową. Twoje wypowiedzi powinny stanowić mostek do kolejnego pytania, a nie monolog o własnych przemyśleniach.

Kontrowersje na końcu rozmowy

Jeśli chcesz poruszyć jakąś kontrowersyjną sprawę związaną z życiem Twojego rozmówcy, zrób to na końcu. Zaczynając wywiad od drażliwych kwestii, możesz odebrać Swojemu rozmówcy chęć do dalszego odpowiadania na pytania. Budowanie zaufania i komfortu psychicznego wymaga stopniowego wprowadzania — na początku rozmowy sięgnij po tematy neutralne lub pozytywne, które pozwolą rozmówcy się otworzyć.

Nie pytaj także o rzeczy banalne typu „Co Pan/Pani je zwykle na śniadanie”, takie pytania zostaw paparazzim. Rozmawiaj o kwestiach merytorycznych, które wnoszą wartość poznawczą lub emocjonalną dla odbiorcy. Jeśli przewidujesz pewną dozę humoru w swoim wywiadzie, zrób to w sposób dyplomatyczny, najlepiej przy jakiejś błahej wypowiedzi Twojego rozmówcy, która naturalnie otwiera przestrzeń do żartu bez narażania się na nietakt.

Pamiętaj o autoryzacji

To bardzo ważna zasada, ponieważ bez zgody rozmówcy na publikację wywiadu w danej formie, nie możesz go nigdzie umieszczać. Prawo prasowe i prawo autorskie jednoznacznie określają, że osoba udzielająca wywiadu ma prawo do weryfikacji treści przed publikacją — przesyłaj spisaną wersję wywiadu swojemu rozmówcy do podpisania.

W przeciwnym wypadku możesz zostać oskarżony o to, że przedstawiłeś bezprawnie daną osobę w złym świetle lub wykradłeś fakty z jej życia. Autoryzacja chroni zarówno rozmówcę, jak i Ciebie — zapobiega nieporozumieniom dotyczącym kontekstu wypowiedzi, błędów transkrypcji czy niejednoznacznych sformułowań, które mogłyby zostać odebrane inaczej niż zamierzał rozmówca.

Szlifuj nieustannie swój warsztat jeśli chodzi o przeprowadzanie wywiadów. Praktyka czyni mistrza, nie zapominaj jednak o złotych zasadach, które wpłyną na całokształt wywiadu. Sukces przychodzi pomału, więc nie od razu osiągniesz perfekcję. Równie ważna zasada to nigdy nie zapominaj o zabraniu sprzętu — dyktafon z naładowanymi bateriami i sprawny mikrofon to minimum techniczne, bez którego nawet najlepsza koncepcja wywiadu okaże się bezużyteczna.